შუა საუკუნეების რუსეთის ყველაზე სათაყვანებელი ხატი, „ვლადიმირის ღვთისმშობელი“, XII საუკუნის დასაწყისში კონსტანტინოპოლიდან ჩამოიტანეს; მას რუსეთის სახელმწიფოს უდიდეს სიწმინდედ ქცევა ეწერა. ხატი თავდაპირველად ვიშგოროდში, კიევის მახლობლად, ინახებოდა, თუმცა განსაკუთრებული თაყვანისცემა კიევში კი არა, ვლადიმირში მოიპოვა, სადაც ის 1155 წელს მთავარმა ანდრია ბოგოლიუბსკიმ გადაიტანა. სწორედ ამ ხატისთვის აიგო ვლადიმირში თეთრი ქვის დიდებული მიძინების ტაძარი. 1395 წლის 26 აგვისტოს (ახალი სტილით 8 სექტემბერს), თემურლენგის შემოსევისას, ხატი საზეიმოდ გადაასვენეს მოსკოვში და იმავე დღეს თემურლენგი უკან დაიხია და მოსკოვის სამთავროს დატოვა. ამის შემდეგ ხატი ვლადიმირს დაუბრუნეს, მაგრამ 1480 წელს კვლავ მოსკოვის დიდ მიძინების ტაძარში გადაიტანეს, სადაც 1918 წლამდე იმყოფებოდა. ამ იკონოგრაფიული ტიპის ბერძნული სახელი — ელეუსა — სიტყვასიტყვით ნიშნავს „მოწყალეს“. შუა საუკუნეების რუსეთში ამ ტიპს „უმილენიე“ ეწოდებოდა, რაც უფრო ზუსტად გადმოსცემს გამოსახულებას: ყრმის ლოყა ნაზად ეკვრის ღვთისმშობლის სახეს, მარცხენა ხელით ის დედას ეხვევა, ღვთისმშობელს კი ყრმა მარჯვენა ხელით უჭირავს და თავი მისკენ აქვს დახრილი. ამ იკონოგრაფიის დამახასიათებელი ნიშანია ისიც, რომ ყრმის მარცხენა ფეხი ისეა მოხრილი, რომ ქუსლი უჩანს. ხატი ორმხრივია: მეორე მხარეს გამოსახულია „მეორედ მოსვლის ტახტი (ეტიმასია)“. ამ მხარის მხატვრობა დღემდე დავას იწვევს: ზოგი მას XV საუკუნით ათარიღებს, ზოგი — XIX საუკუნით.
ხატი ხელით შესრულებული ზედმიწევნითი ასლია, ამიტომ ზომები ზუსტად განსაზღვრულია; კედელზე დასაკიდი კაუჭები ცხენის ნალის ლურსმნებია, ხოლო პერიმეტრზე ჩარჩოს დამჭერი ლურსმნები ისეთივეა, როგორიც დედანზე იყო. გამოსახულებები ტილოზე, ხელით არის დაწერილი გამოცდილი ხატმწერების მიერ, ბიზანტიური ხელოვნების ტრადიციული წესით. ხე ხალკიდიკში, ათონის მთის მიდამოებიდანაა — წიფელი, რომელიც დაძველების დამუშავებას კარგად ემორჩილება.
გამოსახულებები დაფარულია 950 სინჯის ვერცხლით, სპეციალური დამუშავებით, რომ იერი დროთა განმავლობაში უცვლელი დარჩეს. გამოსახულ წმინდანთა სახის, ხელებისა თუ სხვა ნაწილების ამონაჭრები სათითაოდ, ხელით, ლობზიკითაა შესრულებული. ასევეა შარავანდედებიც.
გადიდება
