შუა საუკუნეების რუსეთის ყველაზე სათაყვანებელი ხატი, „ვლადიმირის ღვთისმშობელი“, XII საუკუნის დასაწყისში კონსტანტინოპოლიდან ჩამოიტანეს; მას რუსეთის სახელმწიფოს უდიდეს სიწმინდედ ქცევა ეწერა. ხატი თავდაპირველად ვიშგოროდში, კიევის მახლობლად, ინახებოდა, თუმცა განსაკუთრებული თაყვანისცემა კიევში კი არა, ვლადიმირში მოიპოვა, სადაც ის 1155 წელს მთავარმა ანდრია ბოგოლიუბსკიმ გადაიტანა. სწორედ ამ ხატისთვის აიგო ვლადიმირში თეთრი ქვის დიდებული მიძინების ტაძარი. 1395 წლის 26 აგვისტოს (ახალი სტილით 8 სექტემბერს), თემურლენგის შემოსევისას, ხატი საზეიმოდ გადაასვენეს მოსკოვში და იმავე დღეს თემურლენგი უკან დაიხია და მოსკოვის სამთავროს დატოვა. ამის შემდეგ ხატი ვლადიმირს დაუბრუნეს, მაგრამ 1480 წელს კვლავ მოსკოვის დიდ მიძინების ტაძარში გადაიტანეს, სადაც 1918 წლამდე იმყოფებოდა. ამ იკონოგრაფიული ტიპის ბერძნული სახელი — ელეუსა — სიტყვასიტყვით ნიშნავს „მოწყალეს“. შუა საუკუნეების რუსეთში ამ ტიპს „უმილენიე“ ეწოდებოდა, რაც უფრო ზუსტად გადმოსცემს გამოსახულებას: ყრმის ლოყა ნაზად ეკვრის ღვთისმშობლის სახეს, მარცხენა ხელით ის დედას ეხვევა, ღვთისმშობელს კი ყრმა მარჯვენა ხელით უჭირავს და თავი მისკენ აქვს დახრილი. ამ იკონოგრაფიის დამახასიათებელი ნიშანია ისიც, რომ ყრმის მარცხენა ფეხი ისეა მოხრილი, რომ ქუსლი უჩანს. ხატი ორმხრივია: მეორე მხარეს გამოსახულია „მეორედ მოსვლის ტახტი (ეტიმასია)“. ამ მხარის მხატვრობა დღემდე დავას იწვევს: ზოგი მას XV საუკუნით ათარიღებს, ზოგი — XIX საუკუნით.
ხატი ორიგინალის ზუსტი ხელნაკეთი ასლია, ამიტომ მისი ზომები განსაზღვრულია. კედელზე ჩამოსაკიდი კაუჭები ნალის ლურსმნებია, ხოლო ჩარჩოს დამჭერი ლურსმნები ხატის კიდეებზე ორიგინალის მსგავსად განსხვავებულია. სახის, ხელებისა და სხვა დეტალების ღიობები ხელით, სათითაოდ იჭრება. ხე მუხისაა და ათონის მთის მხარიდან მოდის. ხატი მოვერცხლილია და სპეციალურად არის დამუშავებული, რათა წლების განმავლობაში არ შეიცვალოს.
გადიდება
