ღვთისმშობელი „დიდი პანაგია“ (ორანტა)
XIII საუკუნის პირველი მესამედი
„დიდი პანაგიის“ (ბერძნ. „ყოვლადწმინდა“) იკონოგრაფიული ტიპი, ლოცვისთვის აპყრობილი ხელებითა და მკერდზე მედალიონში გამოსახული ყრმა ქრისტეთი, ძველი მართლმადიდებლური ხატიდან — კონსტანტინოპოლის ბლაქერნის ტაძრის ღვთისმშობელ „ბლაქერნიტისადან“ მომდინარეობს. სახელწოდება „ღვთისმშობელი ორანტა“, რომლითაც ეს ხატი განითქვა, არაზუსტია, რადგან ორანტას იკონოგრაფია ღვთისმშობელს აპყრობილი ხელებით, მაგრამ ყრმის გარეშე გამოსახავს. „დიდი პანაგიის“ ხატი ყველაზე სრულად ავლენს განკაცების დოგმატის აზრს. ზედა კუთხეებში, მედალიონებში, მთავარანგელოზების — მიქაელისა და გაბრიელის — წელსზედა გამოსახულებებია. ქრისტე ემანუელის ჟესტი, რომელიც ორივე ხელით აკურთხებს — საეკლესიო კურთხევის ჟესტი — ნამუშევრის იშვიათი იკონოგრაფიული თავისებურებაა.
ხატი ხელით შესრულებული ზედმიწევნითი ასლია, ამიტომ ზომები ზუსტად განსაზღვრულია; კედელზე დასაკიდი კაუჭები ცხენის ნალის ლურსმნებია, ხოლო პერიმეტრზე ჩარჩოს დამჭერი ლურსმნები ისეთივეა, როგორიც დედანზე იყო. გამოსახულებები ტილოზე, ხელით არის დაწერილი გამოცდილი ხატმწერების მიერ, ბიზანტიური ხელოვნების ტრადიციული წესით. ხე ხალკიდიკში, ათონის მთის მიდამოებიდანაა — წიფელი, რომელიც დაძველების დამუშავებას კარგად ემორჩილება.
გამოსახულებები დაფარულია 950 სინჯის ვერცხლით, სპეციალური დამუშავებით, რომ იერი დროთა განმავლობაში უცვლელი დარჩეს. გამოსახულ წმინდანთა სახის, ხელებისა თუ სხვა ნაწილების ამონაჭრები სათითაოდ, ხელით, ლობზიკითაა შესრულებული. ასევეა შარავანდედებიც.
გადიდება
